Mục Lục
1. Giới thiệu sơ đồ máy hàn điện tử
Khái niệm và tầm quan trọng
- Sơ đồ máy hàn điện tử là bản vẽ thể hiện cấu tạo, nguyên lý hoạt động và mối liên kết giữa các linh kiện trong máy hàn (máy hàn hồ quang, TIG, MIG,…).
- Trong sơ đồ thường có các khối chính: nguồn vào, mạch chỉnh lưu, mạch nghịch lưu, biến áp, mạch điều khiển và mạch bảo vệ.
- Việc nắm được sơ đồ giúp:
- Hiểu nguyên lý hoạt động của máy.
- Đảm bảo an toàn khi thao tác với các phần tử điện áp cao.
- Thuận lợi cho bảo dưỡng, sửa chữa và nâng cấp.
- Là tài liệu chuẩn trong đào tạo thợ và kỹ sư điện tử công nghiệp.
Tại sao cần nắm rõ sơ đồ khi sửa chữa
Phát hiện lỗi hệ thống: Không chỉ thay linh kiện hỏng mà còn tìm được nguyên nhân gốc (quá dòng, quá áp, tản nhiệt kém…).
Xác định nhanh hư hỏng: Giúp khoanh vùng lỗi như mất nguồn, không ra dòng hàn, cháy linh kiện.
Tiết kiệm thời gian và chi phí: Tránh sửa mò, thay sai linh kiện gây tốn kém.
Đảm bảo tính chính xác: Thay đúng loại và thông số linh kiện (diode, IGBT, tụ điện, IC điều khiển…).
2. Cấu tạo cơ bản của máy hàn điện tử
Các khối chức năng chính trong sơ đồ
Một máy hàn điện tử thông thường gồm các khối chính sau:
- Nguồn vào & mạch lọc nhiễu: Tiếp nhận điện lưới, lọc nhiễu cao tần.
- Mạch chỉnh lưu & lọc nguồn: Biến đổi AC thành DC, dùng diode và tụ điện.
- Mạch nghịch lưu (Inverter): Dùng IGBT/MOSFET biến đổi dòng DC thành AC tần số cao (20–100 kHz).
- Biến áp xung: Giảm điện áp và tăng dòng phù hợp cho hàn.
- Mạch chỉnh lưu thứ cấp & lọc: Biến AC tần số cao thành DC hàn ổn định.
- Mạch điều khiển: IC PWM, mạch hồi tiếp, bảo vệ quá áp/quá dòng.
- Mạch hiển thị & quạt làm mát: Báo dòng/áp, giữ máy hoạt động bền bỉ.
Vai trò của từng linh kiện
- IC điều khiển (PWM, driver, so sánh, bảo vệ): Tạo xung điều khiển đóng/ngắt transistor công suất, duy trì ổn định hồ quang hàn.
- MOSFET/IGBT: Đóng vai trò công tắc điện tử tốc độ cao, chịu dòng lớn, tạo dòng xoay chiều tần số cao cho biến áp xung.
- Diode công suất: Dùng trong chỉnh lưu, cho dòng hàn DC ổn định, chống ngược dòng gây hỏng linh kiện.
- Tụ điện: Lọc nguồn, ổn định điện áp, giảm gợn sóng.
- Biến áp xung: Hạ áp và tăng dòng, cách ly an toàn giữa mạch công suất và tải.
- Điện trở: Chia áp, hạn dòng, bảo vệ linh kiện.
- Quạt & cảm biến nhiệt: Giúp làm mát và bảo vệ khi máy quá nhiệt.
3. Các dạng sơ đồ máy hàn điện tử phổ biến
Sơ đồ máy hàn MMA (hàn que)
- Là loại phổ biến nhất, dùng que hàn bọc thuốc.
- Sơ đồ nguyên lý khá đơn giản: chỉnh lưu – mạch điều khiển – nghịch lưu – biến áp xung – chỉnh lưu thứ cấp.
- Dễ vận hành, phù hợp cho nhiều loại thép và môi trường làm việc khác nhau.
Sơ đồ máy hàn TIG
- Bổ sung thêm mạch tạo hồ quang cao tần (HF start) và mạch cấp khí Argon để bảo vệ vùng hàn.
- Sơ đồ phức tạp hơn MMA vì ngoài các chức năng hàn que còn cần duy trì cao áp, điều khiển khí chính xác.
- Ứng dụng nhiều trong hàn inox, nhôm, hợp kim mỏng.
Sơ đồ máy hàn MIG/MAG
- Có thêm mạch cấp dây hàn tự động và bộ cấp khí bảo vệ (CO₂ hoặc Argon).
- Sơ đồ gồm các khối: chỉnh lưu – nghịch lưu – biến áp xung – mạch cấp dây – mạch điều khiển đồng bộ dòng hàn với tốc độ dây.
- Thường dùng trong sản xuất cơ khí công nghiệp, hàn kết cấu lớn.
Sơ đồ thực tế của một số hãng (AIKEN, DON, ARC-200, Jasic…)
Jasic: Thường tích hợp thêm mạch bảo vệ tốt, sơ đồ nhiều tầng (driver, bảo vệ quá nhiệt, hiển thị số).
AIKEN & DON: Sơ đồ khá chuẩn, dùng IGBT công suất, IC PWM phổ biến (UC3845, TL494).
ARC-200: Loại MMA công suất 200A, sơ đồ đơn giản, ít mạch phụ, phù hợp thợ cơ khí phổ thông.
4. Hướng dẫn đọc sơ đồ máy hàn điện tử
Cách nhận diện ký hiệu trên sơ đồ
- Điện trở (R): Ký hiệu hình răng cưa hoặc hình chữ nhật.
- Tụ điện (C): Hai bản cực song song (tụ phân cực có dấu “+”).
- Diode (D): Mũi tên và gạch ngang, diode công suất thường ký hiệu D + số thứ tự.
- MOSFET/IGBT (Q): Ký hiệu transistor công suất, có cực G-D-S (MOSFET) hoặc G-C-E (IGBT).
- Biến áp (T): Các vòng cuộn dây, thường chia sơ cấp – thứ cấp.
- IC điều khiển (U): Hình chữ nhật, có nhiều chân, đánh số U1, U2…
- Cảm biến nhiệt/PTC/NTC: Ký hiệu điện trở đặc biệt kèm chú thích.
Trình tự phân tích mạch từ đầu vào đến đầu ra
- Nguồn vào: Xác định mạch cầu chì, công tắc, lọc nhiễu.
- Chỉnh lưu sơ cấp: Theo dõi diode cầu và tụ lọc, kiểm tra DC Bus.
- Nghịch lưu: Nhận diện MOSFET/IGBT và mạch driver điều khiển.
- Biến áp xung: Kiểm tra cuộn sơ – thứ cấp và đường truyền năng lượng.
- Chỉnh lưu thứ cấp & lọc: Xem diode công suất, tụ lọc, cuộn cảm.
- Mạch điều khiển: IC PWM, mạch hồi tiếp điện áp/dòng, mạch bảo vệ.
- Đầu ra: Cọc hàn, hiển thị dòng/áp, quạt làm mát.
Mẹo đọc nhanh để khoanh vùng lỗi
- Mất nguồn hoàn toàn: Kiểm tra từ cầu chì → diode cầu → tụ lọc nguồn.
- Có nguồn nhưng không hàn: Xem mạch nghịch lưu (MOSFET/IGBT) và driver.
- Có hồ quang nhưng yếu/không ổn định: Kiểm tra biến áp xung, diode công suất, mạch hồi tiếp.
- Máy tự ngắt, báo lỗi: Xem mạch bảo vệ (cảm biến nhiệt, mạch quá áp/quá dòng).
- Dùng đồng hồ số/oscilloscope: Đo lần lượt từ nguồn vào đến đầu ra, đối chiếu với sơ đồ.
5. Ứng dụng sơ đồ trong sửa chữa và bảo trì
Các lỗi thường gặp
- Không ra nguồn: Do hỏng cầu chì, diode cầu, tụ lọc nguồn hoặc đứt mạch in.
- Hỏng MOSFET/IGBT: Thường do quá dòng, tản nhiệt kém hoặc driver điều khiển lỗi.
- Chập biến áp xung: Dẫn đến sụt áp, gây nổ cầu chì và cháy linh kiện công suất.
- Hỏng diode công suất thứ cấp: Làm hồ quang yếu, dòng hàn không ổn định.
- Lỗi mạch điều khiển: IC PWM, opto, hoặc hồi tiếp hỏng khiến máy không khởi động.
- Quá nhiệt: Quạt hỏng, cảm biến nhiệt sai làm máy ngắt liên tục.
Cách sử dụng sơ đồ để dò tìm lỗi
- So sánh thực tế với sơ đồ: Xác định vị trí linh kiện trên mạch in theo ký hiệu (R, C, D, Q, U, T…).
- Theo dõi dòng điện từ đầu vào đến đầu ra: Kiểm tra lần lượt từng khối (nguồn – nghịch lưu – biến áp – chỉnh lưu thứ cấp – điều khiển).
- Đo đạc đối chiếu: Dùng đồng hồ/oscilloscope đo điện áp tại các điểm quan trọng (DC Bus, Gate IGBT, đầu ra biến áp).
- Khoanh vùng nhanh: Nếu không có nguồn → xem khối chỉnh lưu; nếu có nguồn mà không hàn → xem khối nghịch lưu; hồ quang yếu → xem chỉnh lưu thứ cấp và hồi tiếp.
Kinh nghiệm thay thế linh kiện dựa vào sơ đồ
- Thay đúng chủng loại và thông số: Dựa vào ký hiệu trên sơ đồ và datasheet (VD: IGBT 40A/600V thay bằng loại tương đương hoặc cao hơn).
- Kiểm tra mạch liên quan: Khi thay MOSFET/IGBT cần kiểm tra luôn diode snubber, tụ lọc và driver tránh hỏng lại.
- Thay theo cặp/nhóm: Với các linh kiện công suất (IGBT, diode cầu), nên thay đồng bộ để cân bằng tải.
- Lưu ý mạch bảo vệ: Nếu chỉ thay linh kiện hỏng mà không xử lý nguyên nhân (quá áp, tản nhiệt kém), máy sẽ hỏng lại nhanh.
- Đối chiếu sơ đồ gốc: Một số máy có layout phức tạp, chỉ sơ đồ mới giúp tìm ra đúng giá trị linh kiện bị cháy xém, mờ số.
6. Tài liệu tham khảo và sơ đồ tải về
Sơ đồ tổng hợp
- Các dạng sơ đồ máy hàn điện tử (MMA, TIG, MIG/MAG) và sơ đồ thực tế của một số model phổ biến như AIKEN, DON, ARC-200, Jasic… đã được biên soạn thành file PDF/hình ảnh rõ nét.
- Tài liệu này gồm:
- Sơ đồ khối tổng quan.
- Sơ đồ nguyên lý chi tiết từng hãng.
- Chú giải ký hiệu linh kiện.
- Ghi chú các lỗi thường gặp & vị trí linh kiện quan trọng.
- Link tải (PDF + hình ảnh): 👉 (bạn muốn mình chuẩn bị file nén chứa các sơ đồ mẫu để tải về không?)
Hướng dẫn nén – mở sơ đồ trên máy tính và điện thoại
Sau khi giải nén, dùng ứng dụng đọc PDF hoặc xem ảnh để mở sơ đồ.
Trên máy tính (Windows/Mac):
Tải file .zip hoặc .rar về.
Nhấp chuột phải → Extract Here (Giải nén tại đây) hoặc Extract to… (Giải nén đến thư mục chỉ định).
Dùng phần mềm đọc PDF (Adobe Reader, Foxit Reader) hoặc phần mềm xem ảnh để mở sơ đồ.
Trên điện thoại (Android/iOS):
Cài ứng dụng giải nén (RAR, ZArchiver trên Android; iZip, WinZip trên iOS).
Tải file nén về → mở bằng ứng dụng giải nén.
Sơ đồ máy hàn IGBT chạy 3525 358 sử dụng biến áp chia 30:19
Thông dụng trong dòng 1 bo chạy cầu H chúng ta có sơ đồ bên dưới.
Sơ đồ máy hàn AIKEN Weld Ranger 160
Sơ đồ này được sưu tầm bên diễn đàn mấy anh nga ngố
Sơ đồ máy hàn AIKEN Weld Ranger 180
Sơ đồ của máy hàn AIKEN Weld Ranger 200
Máy hàn này chạy kiểu forward phổ biến cho hiệu suất hàn cao, thiết kế đơn giản và tiết kiệm điện.
Sơ đồ máy hàn AIKEN Weld Warrior 200
Giống với đa phần máy 12 mosfet hiện có trên thị trường kiểu 3 bo.
Sơ đồ bo khiển máy hàn Akai TE-7514AAAC
Sơ đồ máy hàn ARC-200
Máy kiểu 1 bo chạy 3525 – 3140
Sơ đồ máy hàn aurora pro shoot m10
Sơ đồ máy hàn awelco 5679
Sơ đồ máy hàn deca mos 168
Sơ đồ này lưu dưới dạng file djvu nên cần phần mềm DjVu Reader để xem. Phần mềm có thể tìm thấy trên google rất nhiều.
File sơ đồ có thể tải xuống tại đây: https://www.mediafire.com/file/q7vm467lhfxvdib/deca_mos_168.rar/file
Hình ảnh sơ đồ sẽ như thế này
Sơ đồ máy hàn Don 150
Máy này sử dụng ic phát xung 2825 hơi lạ nhưng có sơ đồ thì vẫn cứ ok hết.
7. Hỏi đáp nhanh – Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Máy hàn không ra điện có thể do mạch nào?
Thường do các khối:
Nguồn vào & chỉnh lưu sơ cấp: NTC, PTC, diode cầu hỏng, tụ lọc mất dung lượng.
Mạch nghịch lưu: MOSFET/IGBT cháy, driver không hoạt động.
Mạch điều khiển: IC PWM, opto hồi tiếp hỏng → máy không tạo xung điều khiển.
Cách khoanh vùng: Đo điện áp DC Bus → kiểm tra tín hiệu điều khiển Gate → theo dõi đầu ra biến áp xung.
Khi nào cần thay IGBT / MOSFET?
Khi linh kiện chập, nổ, đo điện trở thấy thông mạch bất thường (Gate–Drain, Collector–Emitter).
Khi máy chạy có hiện tượng nóng quá mức, hồ quang yếu, tự ngắt dù các khối khác bình thường.
Nên thay đồng bộ cả cặp/nhóm công suất và kiểm tra mạch driver, diode snubber, tụ lọc trước khi gắn linh kiện mới.
Có thể dùng sơ đồ hãng A để tham khảo cho hãng B không?
Có, vì nguyên lý chung của máy hàn inverter (MMA, TIG, MIG/MAG) gần giống nhau.
Tuy nhiên cần lưu ý:
Mỗi hãng bố trí linh kiện, đánh số, và chọn IC PWM khác nhau.
Một số hãng thêm mạch bảo vệ/hiển thị riêng → sơ đồ khác biệt.
Kinh nghiệm: Dùng sơ đồ hãng khác để tham khảo nguyên lý, nhưng khi thay thế linh kiện vẫn nên đối chiếu đúng sơ đồ hoặc bo mạch thực tế của máy đang sửa.
Máy hàn bật không lên nguồn?
Nguyên nhân: NTC, PTC đứt, diode cầu hỏng, tụ lọc mất dung lượng hoặc nguồn điều khiển hỏng…
Giải pháp nhanh: Kiểm tra NTC, PTC → đo diode cầu → thay tụ lọc nếu phồng/rò điện, thay nguồn điều khiển
Hồ quang yếu, dòng hàn không ổn định?
Nguyên nhân: Diode công suất thứ cấp hỏng, biến áp xung kém, tụ lọc đầu ra yếu.
Giải pháp nhanh: Đo diode công suất, kiểm tra điện áp ra biến áp, thay tụ lọc.
Máy tự ngắt hoặc báo lỗi liên tục?
Nguyên nhân: Quá nhiệt, cảm biến nhiệt sai, quạt không chạy.
Giải pháp nhanh: Vệ sinh quạt, thay quạt mới, đo kiểm cảm biến nhiệt, dán keo tản nhiệt lại cho MOSFET/IGBT.
8. Kết luận và liên hệ hỗ trợ
Tóm tắt nội dung quan trọng
- Sơ đồ máy hàn điện tử là tài liệu nền tảng giúp hiểu cấu tạo, nguyên lý hoạt động và mối liên kết giữa các linh kiện.
- Việc nắm vững sơ đồ giúp:
- Xác định nhanh hư hỏng, khoanh vùng lỗi chính xác.
- Tiết kiệm thời gian, chi phí trong sửa chữa và bảo trì.
- Thay thế linh kiện đúng chuẩn, đảm bảo máy hoạt động ổn định, bền bỉ.
- Các dạng sơ đồ phổ biến: MMA, TIG, MIG/MAG cùng các phiên bản thực tế từ hãng AIKEN, DON, ARC-200, Jasic…
- Kỹ thuật đọc sơ đồ cần tuần tự từ nguồn vào → chỉnh lưu → nghịch lưu → biến áp → chỉnh lưu thứ cấp → mạch điều khiển → đầu ra.
Liên hệ hỗ trợ
Nếu bạn cần tư vấn kỹ thuật, hỗ trợ sửa chữa hoặc cung cấp sơ đồ chi tiết các dòng máy hàn điện tử, hãy liên hệ:
💡 Điện tử Quang Tuấn
- Điện Tử Quang Tuấn
- Website: diencobacninh.com
- Điện thoại: 0914 969 904
- Email: support@diencobacninh.com
- Địa chỉ: Điện Tử Quang Tuấn – kiot chợ lã – Tân Hồng – Từ Sơn – Bắc Ninh
👉 Chúng tôi nhận tư vấn – sửa chữa – thay thế linh kiện cho nhiều dòng máy hàn điện tử phổ biến trên thị trường.
Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ và cung cấp giải pháp cho các vấn đề mà bạn gặp phải trong quá trình sử dụng máy hàn điện tử. Hãy liên hệ ngay để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ kịp thời!
Xem thêm chia sẻ sơ đồ máy hàn điện tử – phần 2 tại đây!
Hoặc bạn cần dịch vụ sửa chữa máy hàn điện tử? hãy click vào đây!
